ଭୁବନେଶ୍ୱର: ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ, କଳା ଇତିହାସବିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଆଇଏଏସ୍ ଅଧିକାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ ବୁଧବାର ରାତିରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ବାସଭବନରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଛି। ମୃତ୍ୟୁ ବେଳକୁ ତାଙ୍କୁ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା।
୨୬ ଏପ୍ରିଲ, ୧୯୩୬ରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ୧୯୫୮ରେ ଆଇଏଏସ୍ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ କ୍ୟାରିୟର ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରୀ ଭୂମିକାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ବିଶେଷତଃ ୧୯୬୫-୧୯୬୬ର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଏବଂ ମରୁଡ଼ି ସମୟରେ କଳାହାଣ୍ଡିର କଲେକ୍ଟର ଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ରିଲିଫ୍ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟାପକ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଥିଲା।
୧୯୮୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ କ୍ୟାରିୟରର ଶିଖରରେ ଥିବା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳ ଆଗ୍ରହ ପାଇଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।
ସେ ଜଣେ ବିରଳ, ବହୁମୁଖୀ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଥିଲେ। ଯିଏ କି ଜଣେ କବି, ନାଟ୍ୟକାର, ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ, ଅଭିନେତା, ଔପନ୍ୟାସିକ ଏବଂ କଳା ଇତିହାସବିଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ୧୯୬୦ ଦଶକରୁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ, ସେ ‘ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ’, ‘ଅହନିକା’ ଏବଂ ‘ପରିକ୍ରମା’ ଭଳି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ କବିତା ସଂଗ୍ରହ ଲେଖିଥିଲେ। ଯେଉଁଥିରେ ଆଧୁନିକତା, ଦର୍ଶନ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମନିରୀକ୍ଷଣର ମିଶ୍ରଣ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରତିଭା ତାଙ୍କୁ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ତେବେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ନୀତିବାଦୀ ସ୍ୱଭାବ ଯୋଗୁ ସେ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ।
କବିତା ବ୍ୟତୀତ ସେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ’ ଏବଂ ‘ସୁନ୍ଦର ଦାସ’ ଭଳି ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଅବାସ୍ତବ ନାଟକ ଦ୍ୱାରା ଓଡ଼ିଆ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଥିଲେ। ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସ ‘ଦେଶ କଳା ପତ୍ର’ ରଚନା କରିଥିଲେ। ସେ କବିତା ସମାଜ (ଭାରତ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୪ ବର୍ଷ ଧରି ଏହାର ସଭାପତି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଜଣେ ଦ୍ୱିଭାଷୀ ଲେଖକ ଏବଂ ଅନୁବାଦକ ଭାବରେ ସେ ସ୍ୱିଡିସ୍, ଉର୍ଦ୍ଦୁ, ଫରାସୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀରେ କୃତି ଅନୁବାଦ କରି ଓଡ଼ିଆ ଐତିହ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସହ ସୁଗମ ଭାବରେ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲେ। ପୁରୀ ପେଣ୍ଟିଂସ୍ (୧୯୮୨) ଏବଂ ପାମ୍-ଲିଫ୍ ମିନିଏଚର୍ସ (୧୯୯୧), ଯାହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଦୃଶ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ରହିଛି।